Wtorek, 17 lipca 2018

Gdy pleśnie i grzyby zaatakują zboże

Kamil Pik

Tagi: RIR Region

15 lipca 2013, aktualizowano: 16-12-2013


Zboża zaczynają chorować w efekcie zachodzących zmian w ich środowisku lub zakłócenia ich procesów życiowych. Choroby wywołują również szkodliwe organizmy, takie jak na przykład grzyby.


Rolnicy uprawiający zboża w ciągu całego okresu wegetacyjnego mają do czynienia z licznymi zagrożeniami dla roślin - chwasty, szkodniki oraz choroby. Wszystko to powoduje obniżanie się plonów.



My postanowiliśmy bliżej przyjrzeć się zagrożeniom wynikającym z chorób zbóż. Kluczowym dla skutecznej z nimi walki jest prawidłowe rozpoznanie przyczyn, objawów i dopasowanie właściwego przeciwdziałania.

Choroby zbóż mogą być związane z płodozmianem, czyli uprawa zbóż po sobie przez pewien okres może wywołać na danym stanowisku choroby podsuszkowe, np. łamliwość źdźbła zbóż czy zgorzel podstawy źdźbła oraz choroby związane z niezaprawianiem ziarniaków, np. głownia pyląca pszenicy, śnieć cuchnąca pszenicy.

Choroby grzybowe mogą zredukować plon od 10-15% rzadziej do 30%. W skrajnych warunkach i przy sprzyjającej rozwojowi choroby pogodzie do 50%.

Jak leczyć i zapobiegać?


Odnosząc się do sposobów leczenia i zapobiegania chorobom zbóż, można rozróżnić kilka metod, które powinny być stosowane przy prowadzeniu upraw.

Podstawowe sposoby ograniczenia chorób w uprawie zbóż to metoda agrotechniczna, hodowlana, a na końcu metoda chemiczna jako ostateczna. - Metoda agrotechniczna - czyli stosowanie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych w celu stworzenia optymalnych warunków dla roślin uprawnych.

Metoda ta to m.in. prawidłowe i terminowe wykonanie wszystkich czynności. Pod hasłem agrotechniki znajdziemy prawidłową lokalizację uprawy (niesąsiadującą z innymi gatunkami zbóż), racjonalny dobór przedplonu pod uprawę zbóż, sprawdzanie odczynu gleby, przykrywanie resztek pożniwnych, aby ograniczyć istnienie patogenów chorobotwórczych i przyspieszyć proces mineralizacji resztek pożniwnych. Należy również umiejętnie stosować nawozy w odpowiedniej ilości NPK.

Nie wolno przesadzić z azotem, bo sprzyja to rozwojowi chorób. Trzeba też pilnować terminów zasiewów oraz normy zasiewów, aby łan nie był za gęsty. Zaprawianie nasion zbóż natomiast pozwoli zachować rośliny w pierwszych fazach rozwojowych w dobrej kondycji i wolnych od chorób grzybowych.

Należy też niszczyć samosiewy, na których może rozwijać się choroba. - Metoda hodowlana - w jej przypadku bardzo istotny jest dobór odmian z uwagi na odporność na choroby (według listy opisowej odmian COBORU) i stosowanie kwalifikowanego, zdrowego materiału siewnego - wolnego od zanieczyszczeń zarodnikami przetrwalnikowymi grzyba.

- Metoda chemiczna to przede wszystkim stosowanie fungicydów (środków grzybobójczych). Po preparaty te sięgajmy po stwierdzeniu takiego nasilenia występowania choroby, które wskazuje na zbliżenie się lub niewielkie przekroczenie orientacyjnego progu ekonomicznej skuteczności. Niezwykle ważny jest dobór odpowiedniego fungicydu do zwalczanej choroby. 


Popularne choroby zbóż

Zgorzel siewek zbóż.
Choroba ta pojawić się może na różnych gatunkach zbóż, najczęściej występuje w pszenicy ozimej, życie, jęczmieniu ozimym, pszenżycie. Może pojawić się w fazie przedwschodowej - wówczas porażane są kiełki i roślina zamiera. Jeżeli choroba występuje w dużym nasileniu, na polu pojawiają się tzw. wypadnięcia (gołe placki). Gdy zgorzel ta występuje w fazie powschodowej, roślina ta szybko żółknie i zamiera.

Pleśń śniegowa zbóż.
Może pojawić się na życie i pszenżycie tuż po zejściu śniegów. Choroba ta pojawia się, gdy pokrywa śnieżna długo zalega na polu, a pod nią temperatura oscyluje około zera stopni.

Mączniak prawdziwy zbóż.
Występować może powszechnie na wielu zbożach. Bardziej podatne są pszenica i jęczmień, nieco mniej natomiast jest żyto i owies. Choroba ta ma w uprawie duże znaczenie gospodarcze. Mączniak prawdziwy zbóż może powodować straty w plonie nawet do 30% (pszenica). Próg szkodliwości dla pszenicy w fazie krzewienia wynosi o d 5 0 d o 7 0% roślin z pierwszymi objawami porażenia. W fazie strzelania w źdźbło 10% źdźbeł z objawami choroby. W fazie kłoszenia od 5 do 10% źdźbeł porażonych (objawy występujące na liściu podflagowym i kłosie) lub też od 5 do 10% liści z pierwszymi objawami. Objawy to biały, mączysty nalot na powierzchni zewnętrznej rośliny (liście, niekiedy na pochwach liściowych, kłosie - najgorsze w tym przypadku dla pszenicy).

Rdza źdźbłowa zbóż.
Choroba ta może pojawić się praktycznie na wszystkich gatunkach zbóż. Najbardziej narażona jest jednak pszenica. Bardziej odporne na chorobę jest pszenżyto. Pojawienie się jej podczas kwitnienia zbóż może wywołać duże straty. Porażone zostają źdźbła i pochwy liściowe.

Rynchosporioza zbóż zwana jest także plamistością obwódkową zbóż.
Występuje głównie w warunkach chłodnej i wilgotnej pogody. Porażeniu najczęściej ulega jęczmień, rzadziej żyto oraz pszenżyto. Objawy występują głównie na liściach i pochwach liściowych, rzadziej na plewach.

Łamliwość źdźbła zbóż.
To najgroźniejsza choroba podstawy źdźbła. Występuje na pszenicy ozimej, pszenżycie, jęczmieniu i życie. Najmniej podatny na porażenie jest owies. Pojawia się we wszystkich rejonach uprawy zbóż, szczególnie tam, gdzie są łagodne i wilgotne zimy oraz chłodne wiosny. Pierwsze objawy mogą pojawić się jesienią (słabo widoczne) - słabe rośliny giną na plantacji. Natomiast wiosną jest widoczne brazowo-miodowe (brunatna nekroza o kształcie owalnym) przebarwienie na dolnych międzywęźlach. W efekcie końcowym podstawa źdźbła próchnieje i źdźbło łamie się.

Rdza żółta.
Choroba ta występuje najczęściej i najsilniej na pszenicy. Nieco słabiej poraża jęczmień, a najsłabiej pszenżyto i żyto. Choroba występuje placowo w łanie na liściach zbóż. Pojawiają się na nich żółte lub pomarańczowe skupiska wzdłuż nerwów blaszki liściowej. Rzadziej atakowane są kłosy i plewki.

Brunatna plamistość liści zbóż.
Występuje na pszenicy (ozima i jara, redukując plon nawet do 50%), pszenżycie i życie. Choroba ta pojawiła się w latach 80. i jej szkodliwość ciągle wzrasta. Może pojawić się tak w okresie jesiennym, jak i wiosennym, w fazie strzelania w źdźbło i liścia flagowego. Efekt pojawienia się jej jest widoczny najpierw na liściach, a później wraz z rozwojem choroby na pozostałych organach rośliny. Septorioza paskowana liści. Występuje najczęściej na pszenicy, rzadziej na pszenżycie i życie, może się również pojawić na jęczmieniu. Pierwsze objawy chorobowe mogą pojawić się na oziminach - już jesienią. Widoczne są wówczas na siewkach wyrastających z zakażonych ziarniaków. Grzyb poraża głównie blaszki liściowe. Wiosną na dolnych liściach można zaobserwować owalne lub wydłużone, jasnozielone plamy, które później stają się brunatne i zlewają się w pasma. Wewnątrz plam tkanka zasycha i tworzy nekrozy.

Septorioza plew.
Najczęściej dotyczy pszenicy oraz jęczmienia, rzadziej pszenżyta i żyta. Choroba widoczna jest na wszystkich organach rośliny, ale najbardziej na plewach w postaci brunatnych plam.
Prowadząc uprawy zbóż warto pamiętać o:

- aktualnym zaświadczeniu o ukończeniu szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin (ważne 5 lat)
- prowadzeniu ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin, która powinna być przechowywana przez okres 3 lat od daty wykonania zabiegu
- stosowaniu środków ochrony roślin zgodnie z etykietą - instrukcją stosowania
- przebadaniu i atestacji opryskiwacza, którym wykonuje się zabiegi
- zwrocie opakowań po środkach ochrony roślin do sprzedawcy